غواصی چیست؟

غواصی فن شناوری در زیر آب - با یا بدون وسایل تنفس مصنوعی اسکوبا است. غواصی علاوه بر اینکه کاربردهای صنعتی، پژوهشی‌ و نظامی دارد، برای ورزش و تفریح هم انجام می‌شود. امروزه ورزش غواصی و غواصی تفریحی به صورتی همگانی درآمده و به شکل گسترده‌ای در بسیاری از کشورهای جهان فعالیتی مفید، مفرح، لذت‌بخش و نیز منبع درآمد در صنعت اکوتوریسم شده ‌است. تنفس زیر آب با استفاده از هوای فشرده تاریخچه‌ای کوتاه دارد، اما غواصی در دریا و سفر به عمق دریا از دیرباز توسط بسیاری از ملل جهان انجام می‌پذیرفته‌است.

 

 

انواع غواصی

غواصی آزاد

یکی از روش‌های غواصی، غواصی آزاد که ورزشی بسیار سنگین و فرح‌بخش است. در ابتدا این ورزش برای جستجوی مروارید از حدود 4 هزار سال پیش در سطح دریای مدیترانه مورد استفاده قرار می‌گرفت، سپس پا به عرصه ورزش حرفه‌ای گذاشت و باشگاه‌های ویژه‌ای برای این‌کار به‌وجود آمدند. در این ورزش اولین هنر غواص، استفاده صحیح از شُش‌ها در تنفس صحیح و حمل هوای کافی در غواصی است.

تعریف ساده این ورزش چنین است که شخصی زیر آب شیرجه می‌رود و تنها هوایی که در اختیار دارد، هوایی است که در شُش‌های خود ذخیره کرده ‌است. در واقع این ورزش در نوع خود، از قدیمی‌ترین ورزش‌های آبی جهان شناخته می‌شود.

اما این پدیده در حقیقت یک پایه و اساس علمی هم دارد، چرا که بدن در زیر آب با شرایط تازه‌ای مواجه می‌شود که در نتیجه قلب، سیستم گردش خون و عضلات انسان، همگی به گونه‌ای عمل می‌کنند تا اکسیژن را در بدن ذخیره کنند. غواصی آزاد ورزشی پررمز و راز است که به‌خصوص طی 50 سال گذشته توجه پژوهشگران و اهل علم را به خود جلب کرده‌است.

در دهه پنجاه میلادی یعنی بین ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰ پزشکان به غواصان آزاد هشدار دادند که در عمق بیشتر از 50 متر نگه‌داشتن نفس مساوی با مرگ است. چرا که فشار آب در چنین عمقی باعث می‌شود تا قفسه سینه و دنده‌ها مانند کاغذ مچاله شده در دست انسان درهم شکسته شوند؛ اما امروز مشاهده می‌کنیم که غواصان آزاد به عمق 200 متری هم می‌روند. جالب است گفته شود که این عمق حتی از عمقی که زیردریایی‌ها در جنگ جهانی دوم توان رسیدن به آن را داشتند، بیشتر است.

آنچه باعث پیشرفت‌های اعجاب‌انگیز در این ورزش و توانایی‌های غواصان شده، تحقیقات درخشان فیزیولوژی است که جمعی از پدیده‌های مختلف در رابطه با آب را در بدن کشف کرد. تجهیزات موردنیاز این ورزش یک جفت باله‌های غواصی (فین)، ماسک غواصی و لوله تنفس بر سطح آب (اسنورکل) است.


 

غواصی اسکوبا

یکی از دیگر روش‌های غواصی، غواصی با تجهیزات تنفسی زیرآب، غواصی اسکوبا است. در این روش غواص با همراه داشتن هوای فشرده تنفسی که درون سیلندر غواصی ذخیره شده به زیر آب رفته و غواصی می‌کند.

 

 

غواصی اسکوبا مدار باز

سیستم‌های اسکوبای مدارباز، سیستم‌های تنفسی هستند که بازدم غواص را درون آب تخلیه می‌نمایند.


 

غواصی اسکوبا مداربسته

سیستم‌های مداربسته تنفسی، به گونه‌ای ساخته شده‌اند تا قابلیت پالایش بازدم غواص را داشته و بازدم او را با حذف دی‌اکسیدکربن و افزودن اکسیژن برای تنفس دوباره آماده کنند.

 

 

غواصی با تغذیه از سطح

در این نوع غواصی که بیشتر در خدمات غواصی صنعتی کاربرد دارد، گازهای تنفس از طریق شلنگی به نام بندناف، از سطح به غواص انتقال پیدا می‌کند. تغذیه از سطح اغلب از یک کشتی پشتیبان غواصی، اما گاهی اوقات، به‌طور غیرمستقیم از طریق یک اتاقک زیرآبی ارائه می‌شود. غواصان تغذیه از سطح همیشه نیازمند پوشیدن کلاه یا ماسک‌های غواصی هستند که صورت را کامل پوشش می‌دهند.

جایگزینی برای غواصی تغذیه از سطح به نام "SNUBA" یا "hooka" وجود دارد که هوای تنفسی غواص از طریق شلنگ از یک سیلندر کوچک یا کمپرسور از سطح آب تأمین می‌شود. این روش برای کارهای سبک از جمله تمیز کردن بدنه شناورها بسیار محبوب بوده و نیز به عنوان فعالیتی توریستی برای کسانی که دارای گواهینامه غواصی نیستند، مناسب است.

 

 

غواصی اشباع

غواصی اشباع روشی است که اجازه می‌دهد تا غواصان صنعتی در ارتباط با کار در عمق به مدت چند روز یا چند هفته باقی بمانند. این نوع غواصی اجازه می‌دهد تا از نظر اقتصادی کار بیشتر انجام شده و ایمنی افزایش یابد. در این نوع غواصی پس از اتمام کار در آب، غواصان در زیستگاه خشک و تحت‌فشار در زیر آب یا محفظه‌های فشار روی عرشه یا سکوهای پشتیبانی به استراحت می‌پردازند یا ممکن است به زنگ غواصی منتقل شوند. در پایان این نوع غواصی برداشت فشار ممکن است روزهای بسیاری طول بکشد.

 

 

آموزش غواصی

آموزش غواصی زیر آب را باید نزد مربی غواصی واجد شرایط که در ارتباط و زیرنظر یکی از سازمان‌های آموزش غواصی معتبر است آموخت.

آموزش غواصی پایه مستلزم یادگیری مهارت‌های لازم برای انجام ایمن فعالیت‌های غواصی در محیط زیر آب است که شامل نکاتی مانند سیستم همراهان، برنامه‌ریزی غواصی و روش استفاده از جداول غواصی می‌شود.

 

 

برخی از مهارت‌های پایه که یک مبتدی در زیر آب باید فرا بگیرد، عبارتند از:

برداشت فشار: تنظیم فشار درونی و بیرونی شیپور استاش گوش به هنگام غواصی و قرار گرفتن در محیط‌های پر‌فشار.

تنفس زیر آب: آموختن مهارت تنفس از طریق رگلاتور غواصی در زیر آب. تمامی غواصان باید روش تنفس درست را بیاموزند.

پاکسازی ماسک: شامل تخلیه آب ماسک در زیر آب.

به اشتراک‌گذاری هوا: آموختن روش درست و ایمنی که غواصان برای به اشتراک‌گذاری یک منبع هوا به کار می‌گیرند.

صعود اضطراری: چگونگی بازگشت به سطح به شکلی ایمن بدون آسیب زدن به خود در صورت قطع هوای تنفسی.

شنا و شناوری: رانش و حرکت زیر آب با تجهیزات غواصی و تنظیم شناوری با استفاده از هوای موجود در ریه‌ها به صورتی ‌که هوای در ریه‌ها باعث شناوری بیشتر شده در حالی‌که تخلیه هوای ریه‌ها باعث شناوری کمتر شود.

 علامت‌های غواصی: علامت‌های غواصی که هدف از آنها برقراری ارتباط با غواصان دیگر در زیر آب است.


 

خطرات غواصی

اگرچه غواصی در رده ایمن‌ترین فعالیت‌های تفریحی و ورزشی جهان به‌شمار می‌رود، اما مبادرت به آن بدون دانش لازم و در صورت رعایت نکردن استانداردهای غواصی می‌تواند کاری بسیار خطرناک به‌شمار آید.

عدم‌رعایت استانداردهای غواصی و به کار نگرفتن صحیح جدول‌های غواصی مانند برنامه‌ریز غواصی تفریحی می‌تواند باعث بروز بیماری‌هایی از جمله بیماری‌های زیر شود:

* بیماری تراکم زدائی

* نیتروژن نارکوسیس

* مسمومیت با اکسیژن

* مسمومیت با منواکسید کربن

* آمبولی ریه

* باراتروما

* شلو واتر بلک اوت

* خفگی

* غرق شدگی

 

سازمان‌های آموزش‌دهنده

از آنجایی‌که غواصی رشته ورزشی و تفریحی بسیار خاصی بوده‌ است و به دور از خشکی در محیطی پر‌خطر (دریا) انجام می‌شود، سازمان‌های معدودی که دارای استانداردهای خاص آموزشی هستند فقط مجاز به آموزش این رشته ورزشی و تفریحی در سطح جهان شده‌اند. سازمان‌های آموزش‌دهنده باید با استانداردهای سازمان جهانی استاندارد منطبق و زیرپوشش نهادهای بین‌المللی مانند شورای جهانی آموزش غواصی تفریحی و فدراسیون زیر‌آبی اروپا فعالیت کنند.

 

قدمت غواصی در ایران

گویند که ژرف‌روی و غواصی که در جنوب ایران آن را صیف و صیافی می‌نامند به قرن‌ها قبل از میلاد برمی‌گردد. در دوران خشایارشا، ایرانیان با استفاده از غواصان صندوقچه‌های طلا و جواهرات کشتی‌های غرق شده را بیرون می‌کشیدند. آثار حاصل از حفاری‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که قرن‌ها قبل از میلاد، ساحل‌نشینان دریای پارس از این فن برای تحصیل مروارید استفاده می‌کردند.

دکتر تاکر ابوات در کتاب «کینگدوم اف سی شل» بدین طریق اشاره کرده است و ایرانیان را در زمره پیشگامان پایه‌گذاری صید و پرورش مروارید برشمرده است.

در سندی دیگر، آپولونیوس فیلسوف یونانی ساکن رودز اشاره دارد که غواصان دریای پارس در حالی که ظرف کوچکی حاوی گیاهی خوشبو و تهییج‌کننده در دست داشتند به سمت صدف رفته و باعث می‌شدند تا صدف لب از لب بگشاید، سپس شاخه‌ای میان‌تهی را به میان آن فرو برده و مایه موجود را به بیرون می‌کشیدند و آن را به سطح آب آورده و در ظروفی آهنین قرار می‌دادند، البته آنان هیچ‌گاه موفق به پرورش مرواریدهای اینچنینی نشدند، اما شیوه‌ای را بدین‌طریق بنیان نهادند.

اما در اشارت به ابزار غواصی آن دوران پر‌واضح است که در آن دوران به اتکای هوای محبوس شده در شش‌های خود به عمق فرورفته و باز می‌آمدند، روشی که هم‌اکنون نیز در پاره‌ای از جزایر دریای پارس چون لاوان و کیش و قشم کماکان پا برجاست.

 

به اشتراک گذاری